Czajka-Stachowicz, Izabela

Polska pisarka pochodzenia żydowskiego. Urodzona najpewniej w 1899 r. (źródła w tej kwestii są niejednoznaczne) jako Bella Szwarc, autorka funkcjonowała pod kilkoma nazwiskami, co było wynikiem zawarcia na różnych etapach jej życia trzech małżeństw, kolejno: z Aleksandrem Hertzem, Jerzym Gelbardem i Władysławem Stachowiczem. Debiutowała w 1937 r. jako Iza Bell reportażem Moja podróż. Szlakiem południa, w 1946 jako Izabela Gelbard wydała tomik Pieśni żałobne getta. W 1956 r. ukazała się powieść Ocalił mnie kowal, będąca zapisem doświadczeń z Zagłady i poruszająca kwestie żydowskiej tożsamości autorki. „Czajka” to nazwisko przyjęte przez pisarkę w czasie ukrywania się podczas II wojny światowej. Nazwisko „Stachowicz” przyjęła po ostatnim mężu, dwuczłonowym nazwiskiem sygnowane są jej powieści napisane i opublikowne w zanacznej większości w latach 60. XX wieku. Od 1956 do 1975 ukazało się 9 książek. 

Początkową edukację odebrała pod okiem matki, następnie uczęszczała na komplety prowadzone przez Marię Drobniewską i Klotyldę Lewandowską. W 1913 rozpoczęła naukę w piątej klasie w ośmioklasowym Gimnazjum Żeńskim Kazimiery Kochanowskiej w Warszawie. Świadectwo dojrzałości otrzymała w 1917 r. i wtedy rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego.  W latach 20. XX wieku była blisko związana z środowiskiem artystycznym Warszawy, przyjaźniła się m.in. ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, który, bazując na jej osobie, wykreował postać Heli Bertz w swojej powieści Pożegnanie jesieni. Była również inspiracją dla postaci Panny Leopard z powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój. W latach 20. przebywała także w Berlinie, gdzie ponoć podjęła studia doktoranckie. Tam nawiązała znajomość m.in. z Hansem Richterem i osobami ze środowiska skupiopionego wokół czasopisma „G” („Gestaltung”). Po okresie spędzonym w Berlinie autorka udała się do Paryża, gdzie towarzyszył jej bliski przyjaciel, August Zamoyski. W stolicy Francji prowadziła również księgarnię polską.

W trakcie II wojny światowej trafiła do getta warszawskiego, skąd – podczas jego likwidacji w 1942 r. – została przeniesiona do getta w Otwocku. Z otwockiego getta udało się jej uciec i od tamtej pory ukrywała się w rodzinie kowala z Dobrzyńca pod przybranym nazwiskiem Stefania Czajka, należącym do nieżyjącej przyrodniej siostry kowala. Jeszcze w czasie okupacji wstąpiła do partyzanckiego oddziału Armii Ludowej. Po zakończeniu wojny została oficerem kulturowo-oświatowym Milicji Obywatelskiej. Po przeprowadzce z Katowic do Warszawy związana była z Muzeum Narodowym, zajmowała się odszukiwaniem zaginionych podczas wojny dzieł sztuki. W tym okresie zaangażowana była także w popularyzowanie sztuki Teofila Ociepki. Należała również do Związku Literatów Polskich i została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarła 11 grudnia 1969 r. w Warszawie.